Wie eenmaal gewend is aan de luxe van een draagbaar navigatiesysteem in de auto, zal ook bij andere activiteiten een gps-systeem overwegen. Maar het kaartmateriaal van TeleAtlas en NavTeq dat door de draagbare navigatiesystemen wordt gebruikt, is maar beperkt bruikbaar voor fietsers en wandelaars. Het zijn vooral autokaarten, en de meeste wandel- en fietspaden ontbreken. In dit artikel  gaan we wat dieper in op die beperkingen maar ook de alternatieven.

PDA's zijn kleine computers die vaak voor navigatie toepassingen worden gebruikt. Op deze PDA's kunt u fabrikant onafhankelijke software gebruiken. Met deze software kunt u papieren fietskaarten inscannen en ze dan als kaartondergrond op de PDA gebruiken. Dat scannen is veel werk, want de kaarten mogen niet te groot worden anders past het niet in het geheugen. Bovendien moeten losse delen vaak weer aan elkaar geplakt worden zodat er één kaart ontstaat, en moeten ze gekalibreerd worden zodat de coördinaten overeenkomen. Het bekendste voorbeeld van dergelijke software is OziExplorer. Een ander voorbeeld is Fugawi. Met speciale topografische kaarten kunt u daarmee in theorie ook de bergen te lijf. PDA's zijn echter niet echt geschikt voor het gebruik op een fiets. Waterdichtheid, schokbestendigheid, accu-levensduur en afleesbaarheid in zonlicht zijn de belangrijkste zorgen. Het meest geschikt voor de buitensporter zijn de outdoor gps-apparaten van bijvoorbeeld marktleider Garmin en Magellan. Ze zijn echter relatief duur, vragen wat meer kennis van de gebruiker en kunnen niet voorzien worden van eigen gescande kaarten met bijvoorbeeld OziExplorer. Ze kunnen alleen voorzien worden van kaartmateriaal dat speciaal voor deze toestellen gemaakt is. We zijn dus afhankelijk van de kaartleveranciers.

Kaarten van TeleAtlas en NavTeq
De kaartleveranciers TeleAtlas en NavTeq brengen fietspaden maar zeer beperkt in kaart. Als een fietspad deel uitmaakt van de weg, wordt in het kaartmateriaal nog wel aangegeven dat de weg een gedeelde weg is. Maar zodra het fietspad afbuigt van de weg, verdwijnt het ook uit de kaart. Slechts de voor auto's bestemde wegen worden gevolgd en in kaart gebracht.

NavTeq zegt fietspaden wel op te nemen als deze toegang bieden voor noodverkeer, zoals politie of ambulance. Die hulpdiensten gebruiken aangepaste navigatiesystemen, die naast deze fietspaden ook bijvoorbeeld winkelstraten inkunnen, terwijl daar normaliter geen auto's zullen komen. Dit soort wegen zijn wel in het kaartmateriaal opgenomen, maar niet actief gemaakt in navigatiesystemen voor consumenten. Als u zo'n weg kiest, verschijnt deze vaak opeens wél in beeld, maar bijvoorbeeld in een andere kleur.

Het Nederlandse AND Automotive Navigation Data, maakt net als collega's NavTeq en TeleAtlas autokaarten voor navigatie in de auto of op de motor. Afnemers zijn onder meer Wayfinder en Garmin. Ook op internet worden kaarten van AND gebruikt, onder meer door Map24, Mapquest en Microsoft. Het bedrijf heeft geen plannen om fietspaden en wandelpaden in de toekomst op te gaan nemen in het kaartmateriaal.

Routes downloaden
Als u met een autonavigatiesysteem voor een wandel- of fietsroute kiest, worden vaak simpelweg de snelwegen vermeden. In een stad of dorp vindt een wandelaar of fietser met zijn autonavigatiesysteem de weg ook meestal wel. Als u in het navigatiesysteem voor een wandel- of fietsroute kiest, wordt bovendien de aankomsttijd aangepast naar een meer realistische waarde. Ook in het buitenland gaat navigeren op de fiets meestal goed, omdat daar doorgaans geen aparte fietspaden zijn. De berekende routes worden uitgerekend op de bij autosystemen bekende manier, via de kortste of snelste weg van A naar B. Voor mooie fietstochten willen we eigenlijk van A naar A en dan via B,C,D enzovoort. Lang niet alle systemen zijn geschikt voor dergelijke routes en bovendien weten we in een vreemde omgeving niet wat de tussenpunten zijn waar we langs moeten. Omdat de systemen ze ook (nog) niet zelf uit kunnen rekenen moeten ze ons door anderen aangeleverd worden.

Als een *.itn bestand wordt gebruikt, zal TomTom een route langs die coördinaten berekenen, maar alléén over de wegen die in het kaartmateriaal zijn opgenomen. TomTom kan geen route berekenen over paden die niet in het kaartmateriaal staan. Een route komt er daarom vaak anders uit te zien dan bedoeld door de maker. Trouwens, TomTom wil niet eens een gps-positie vastleggen als u zich niet op een voor TomTom bekende weg bevindt.

Opzet van routes
Om de manier waarop routes zijn opgebouwd te verklaren, zullen we eerst enkele begrippen toelichten. Met coördinaten wordt een bepaalde positie op de aardbol aangewezen. Dat heet ook wel waypoint, en om zo'n positie aan te wijzen is alleen een coördinaat (voor Europa, noordelijke en oostelijke) nodig. Steeds vaker ziet u die coördinaten in bijvoorbeeld brochures en campinggidsen terug. Ze worden ook in databases opgenomen, die door navigatiesystemen weer worden gebruikt als verzameling nuttige plaatsen. Zo'n punt wordt meestal Point of Interest genoemd, kortweg POI.

Een route is in feite een kruimelspoor van verschillende waypoints, binnen zo'n kruimelspoor heten de waypoints trackpoints. De kruimelspoorroute wordt ook wel track (of tracklog) genoemd. Deze track punten staan een eindje uit elkaar. Op rechte stukken staan ze wat verder uit elkaar dan in bochten. Gebruikers kunnen zelf zo'n route 'opnemen' door een kruimelspoor van coördinaten samen te stellen. Dit is vervolgens na te bewerken en te publiceren op internet (gps-tracks). Deze kruimelspoor route is dan in een outdoor GPS toestel te laden en na te rijden. De aanwijzingen die je daarbij krijgt zijn beperkter dan we gewend zijn van de autonavigatie-systemen maar toch goed bruikbaar. Wanneer we echter van de route afwijken, dan zal de GPS niet zelf een nieuwe route berekenen om bij de bestemming te komen. We moeten weer terug naar de track.De track is onafhankelijk van het kaartmateriaal en kan ook buiten de getekende wegen gaan.

Outdoor gps
Voor de pda zijn goede programma's beschikbaar, zoals OziExplorer, waarin u de routes kunt gebruiken in combinatie met bijvoorbeeld topografische kaarten. Maar pda's zijn niet waterdicht en het uithoudingsvermogen is niet al te groot. Soms houden ze het na een halve dag al voor gezien. Een outdoor gps is de beste optie voor fietsers en wandelaars, die routes willen downloaden en gebruiken. Deze outdoor toestellen zijn echter niet geschikt voor het weergeven van de kaarten via OziExplorer. Er zijn kaarten speciaal gemaakt voor deze toestellen voor nodig.

Klassiekers zijn de etrex Legend en Vista, zeer goed verkochte modellen voor wandelaars en fietsers. Het toestel dat momenteel het meest wordt verkocht voor de buitensporter is de Garmin GPSmap60Cx. Het kost wel wat, de kale prijs is zo'n €475 (prijspeil februari 2007), maar daar krijgt u wel wat voor. Het is waterdicht volgens de IPX-7 norm en getest op klappen van 6G. Het heeft een transreflectief kleurenscherm, dat daardoor in tegenstelling tot TFT schermen bij meer zon juist beter afleesbaar is. Het apparaat werkt ongeveer 20 uur op 2 gewone penlites.

Voor kaartmateriaal kunt u microSD-geheugen plaatsen. Bijvoorbeeld wegenkaarten, waarmee ook routes berekend kunnen worden, of topografische kaarten waarop ook nagenoeg alle bospaden en hoogtelijnen staan. Die topografische kaarten zijn overigens alleen in combinatie met Garmin gps-systemen te gebruiken.

De basis voor de topografische kaart van Nederland komt van het Kadaster, en heeft een detail van 1:50.000. Vooral in de steden is dit aangevuld met een detail van 1:10.000. Er zijn bovendien nuttige plaatsen opgenomen van onder meer TeleAtlas. Geheel Nederland is tussen 100 en 150 MB groot. Het lang uitblijven van deze topografische kaart heeft overigens al geleid tot illegale activiteiten. Zo bracht de Kabouter-bond illegale digitale topografische kaarten van Nederland op cd-rom uit, die vooral bij geocachers populair zijn.

Van veel andere landen zoals Noorwegen, België, Duitsland, Zwitserland en Oostenrijk zijn al langer topografische kaarten beschikbaar, al kosten ze soms enkele honderen euro's. Net als op de Nederlandse topografische kaart zijn ook hoogtelijnen aangegeven, wat handig is bij activiteiten in de bergen. Veel materiaal is versleuteld, en vaak maar op een of twee verschillende apparaten te gebruiken.

Knooppuntennetwerk
We zullen het bijna vergeten maar ook zonder moderne elektronica kunt u natuurlijk mooie routes fietsen, met een ouderwetse kaart. De ANWB heeft voor fietsers talloze fietsroutes uitgezet, van korte tochten tot lange meerdaagse fietsroutes (LF). Deze routes zijn prima aangegeven met de bekende zeskante bordjes. Een enkele keer is zo'n bordje afgebroken, soms rijdt u er per ongeluk voorbij, maar meestal gaat het goed.

Niet alleen de ANWB, maar ook de locale VVV's en recreatie ondernemers hebben talloze mooie fietsroutes op papier of met bordjes uitgezet. De laatste paar jaar zijn ook de uit Belgie overgewaaide fietsknooppunt netwerken enorm in opkomst.

Met behulp van dit knooppuntensysteem kunt u zelf uw route samenstellen. U bepaalt zelf op welk knooppunt u wilt beginnen en stippelt op de kaart een route uit over het netwerk. Vervolgens noteert u in de juiste volgorde de nummers van de knooppunten waarlangs uw route komt. Onderweg werkt u eenvoudigweg uw lijstje af. Als u een rondje fietst, is het laatste nummer gelijk aan het eerste.

Het uitzetten van een knooppunt route en het volgen daarvan lijkt op het eerste gezicht wat ingewikkeld maar doordat het een systeem is, is dit juist een ideale basis om het te automatiseren.

Deze uitgestippelde, bewegwijzerde of knooppunten fietsroutes zijn uitgezet door lokaal bekende personen en gaan over de mooie fietspaden in die omgeving. Wat zou er mooier zijn dan het kunnen fietsen van deze routes met een apparaat die er automatisch routes van kan maken. Zo'n apparaat bestaat al, het is de GPS. Het enige wat ontbreekt zijn de kaarten die bestaan uit deze routes. Zo'n kaart is met behulp van diezelfde GPS echter heel eenvoudig te maken. Immers bij het rijden van die route met een GPS wordt het broodkruimeltjes spoor opgenomen. Die track is een weg van de nieuwe kaart.

Autorouterende fietskaart
Om aan bovenstaande beperkingen een eind te maken is WayPoint tracks en knooppunten van deze mooie routes aan het verzamelen om er een routerende fietskaart van te maken. Wij leggen de door ons verzamelde tracks over elkaar heen en maken er op die manier een kaart van. Doordat de kaart dan bestaat uit de fietspaden die onderdeel zijn van de door de ANWB, VVV's en locale recreatieondernemers geselecteerde mooie routes hebben we een routeplanner die uitermate geschikt is voor het maken van mooie fietstochten. De fietser kan dan niet alleen beschikken over een netwerk van de fietspaden door het land, maar kan tevens genieten van routeplanning, die de mooiste weg aanwijst via dit netwerk. Het maken van mooie routes is een andere benadering van navigatie dan tot dusverre gebruikelijk was. Bij navigatie wordt vooral gedacht aan efficiente navigatie; zo snel mogelijk van A naar B via de kortste route.

Deze door WayPoint gemaakte Garmin OnRoute fietskaart zal in eerste instantie alleen beschikbaar zijn voor de autorouterende toestellen van Garmin (vooral toestellen met een kleurenscherm).

In een later stadium zal er mogelijk een OnRoute fietsvariant komen waarmee ook andere merken ondersteund worden en het mogelijk is om ook zonder GPS routes te maken en fietsen.
De Garmin OnRoute fietskaart valt onder het bij de routerende Garmin toestellen meegeleverde programma Mapsource. Hierdoor kan de routeberekening thuis, voorafgaand aan de tocht, worden gemaakt maar belangrijk echter is dat hiermee dit ook tijdens de fietstocht op de GPS zelf kan gebeuren. Met een simpele handeling op het Garmin GPS-toestel zal het navigatiesysteem de meest geschikte route over de mooie fietspaden uitstippelen.

Schermafdruk vanuit Mapsource met de routerende fietskaart omgeving Notter. Deze kaart is geladen in een GPSmap60Cx en daarmee zijn onderstaande schermafdrukken van het toestel gemaakt.

Dat is echter nog niet alles. Het is mogelijk om de kaart "transparant" te installeren op de GPS. Hierdoor is het mogelijk om de fietskaart samen met de topografische kaart van Nederland te tonen op het navigatiesysteem. De gebruiker kan dan in één oogopslag alle landschappelijke details langs de berekende route zien, zoals hoogtelijnen, bossen, waterwegen en bijzondere punten. Ook kan de fietser de gemarkeerde route verlaten, om bijzondere plekjes te ontdekken die op de kaart te zien zijn, of gewoon om zijn weg avontuurlijk verder te vervolgen.

Alle vermelde prijzen zijn inclusief 19% BTW

Laatste wijziging:

07 Dec, 2011